Ғарышкерлер күні аясында кітапхананың сирек қорынан: қазақ ғарыш ғылымының алғашқы құжаттары

Жыл сайын 12 сәуірде аталып өтетін Ғарышкерлер күні – адамзаттың алғаш рет ғарыш кеңістігіне қадам басқанын еске алатын маңызды тарихи дата. Бұл күн – тек Юрий Гагариннің ерлігіне тағзым ғана емес, сонымен қатар ғарышты игеруге үлес қосқан қазақстандық ғалымдар мен инженерлердің еңбегін еске алуға мүмкіндік береді. Осы орайда, Қазақстандағы ғылым мен білімнің алтын қоры саналатын Орталық ғылыми кітапхананың сирек қорлары еліміздің ғарыштық тарихын зерттеуде баға жетпес мұра ретінде ерекшеленеді.

Қазақ ғарыш ғылымының бастау бұлағы

Қазақстан аумағында орналасқан Байқоңыр ғарыш айлағы – әлемдегі алғашқы және ең ірі ғарыш порты. Дегенмен, көпшілікке беймәлім жайт – ХХ ғасырдың 50–60 жылдарында-ақ қазақстандық зерттеушілер ғарышпен байланысты алғашқы ғылыми еңбектерін жазып, тәжірибелік жұмыстарға араласа бастаған. Кітапхананың сирек қорында сақталған құжаттар осы тарихи сәттердің куәсі.

Құнды құжаттар: дерек пен дәйек

Орталық ғылыми кітапхананың сирек қорында мынадай материалдар ерекше назар аударады:

• 1958 жылғы “Космос және биология” жинағы – қазақстандық биологтардың тірі ағзалардың салмақсыздықтағы күйін зерттеу нәтижелері.
  
  
• Қаныш Сәтбаевтың Байқоңыр жобасына қатысты жазбалары – ғалымның геология мен ғарыш құрылысы арасындағы байланыс туралы ойлары.
  
  
• Алғашқы қазақ тіліндегі ғарыш терминологиясы – бұл құжаттарда "зымыран", "ғарышкер", "тарту күші" сияқты ұғымдардың баламалары алғаш рет жүйеленіп берілген.
  
  

Ғылым мен тіл үндестігі

Ғарыш тақырыбын зерттеу тек техникалық салада ғана емес, қазақ тілінің ғылыми терминологиясын дамытуда да үлкен серпіліс берді. 1960-жылдардағы қолжазбалар мен ғылыми баяндамаларда қазақ тілінің ғылыми-публицистикалық стильде дамып келе жатқанын байқауға болады. Бұл – қазақ ғалымдарының жаһандық ғылымға өз үнін қосқанын білдіреді.

Кітапхана қорын қалай пайдалануға болады?

Бүгінде Орталық ғылыми кітапхана сирек қорындағы бұл материалдарды зерттеушілер мен студенттер арнайы тапсырыс арқылы оқи алады. Сонымен қатар, кейбір қолжазбалар цифрландырылып, электронды форматта да қолжетімді болып отыр. Бұл – болашақ ғалымдар үшін өткеннің құнды тәжірибесін зерттеуге мүмкіндік береді.

Ғарышкерлер күні – бұл тек тарихи дата емес, ол – ұлттың ғылыми әлеуетін қайта бағалау, жас ұрпақты ғылымға баулу үшін берілген мүмкіндік. Орталық ғылыми кітапхананың сирек қорлары – Қазақстанның ғарыш ғылымындағы алғашқы қадамдарын көрсететін шынайы айғақтар. Осы мұраға үңілу – өткенмен байланыс орнатып, болашақты бағдарлаудың бір жолы.