Menu

ҚазССР Ғылым академиясының Тұңғыш Президенті, қоғам қайраткері, геология-минерология ғылымдарының докторы, академик Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың туған күніне арналған «Ұлт пен дәуірдің ұлы тұлғасы» атты кітап көрмесі

Қаныш Имантайұлы Сәтбаев 1899 жылдың 12 сәуірінде қазіргі ҚР Павлодар облысы, Баянауыл ауданында дүниеге келген. Бастауыш класты орыс-қырғыз мектебінде оқып, білімін жаратылыстану пәнінің мұғалімдерін дайындайтын Семей семинариясында жалғастырды. Оны төрт жылда аяқтап, бастауыш мектептерге орыс тілінен сабақ беруге құқық беретін куәлікке ие болады.

1921 жылы жаз айында Баянауыл ауданына келген Томск университетінің профессоры, геолог М.А. Усовтың қазақ жерінің жер асты байлығы туралы айтқан әңгімелері білімге құштар жас Қанышқа үлкен әсер етті. Сол жылы Томскінің тау-кен факультетінің геологиялық барлау бөлімшесінің студенті болып қабылданып, осылайша жер қойнауын зерттеу жолы басталды.

Қ.И. Сәтбаев кеңестік және Қазақстандағы металлогения ғылымының негізін қалаушы, әлемдегі ең ірі мыс кеніштерінің бірі – Ұлытау-Жезқазған кен орнын тұңғыш ашушы. 1946 жылы құрылған ҚазССР Ғылым академиясының Тұңғыш Президенті, Орталық Азия мен Қазақстан ғалымдары арасынан шыққан тұңғыш академик.

«Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасы Қазақ КСР Ғылым академиясың ұйымдастырушы және оның тұңғыш президенті, Қазақ КСР академиясының академигі, Кеңес Одағының және Қазақстанның металлогения мектебінің негізін қалаушы, қазақтан шыққан тұңғыш академик Қаныш Сәтпаевқа арналған «Ұлт пен дәуірдің ұлы тұлғасы» атты кітап көрмесін ұйымдастырды.

 

                                            

                                                                

 

 

  

Құрметті оқырмандар!!! Бүгін Орталық ғылыми кітапхана қорына келіп түскен жаңа журналдар топтамасын назарларыңызға ұсынамыз! Білімнің қайнар бұлағы, рухани мол қазынамыз - кітапта! " Артық білім кітапта, Ерінбе оқып көруге", - деп ұлы ақынымыз Абай жырлағандай ерінбей білім алуға асығайық! Кітап - әлемдегі құпиялы ұлы ғажайыптардың бірі!!!

                               

                                                                  

 

 

 

 

Адамзат баласының ежелдің ең күнінен бергі серігі – ертегі. Әлемде елдік құрып, егемендік алмаған ұлт көп, бірақ ертегісіз ел жоқ. Ертегі – адамзаттың асыл қазынасы, дүниетанымның түпқазығы десе де болады. Фольклорлық мұралары аса бай, ауыз әдебиеті ұшан-теңіз халықтардың бірі – біздің Қазақ жұрты. Қазақтың болмысымен біте қайнасқан небір қилы, қызықты, шытырман оқиғаларға толы ақсақал жанр – ертегі.

Қазақстанда жазба мұралардың топталуы жағынан көш бастап тұрған Орталық ғылыми кітапхананың Сирек кітаптар мен қолжазбалар қорында сақталған материалдардан неше жүздеген ертегінің өткен ғасыр басындағы ұлт руханиятының көшін бастаған тұлғалар жинаған төлнұсқасын кездестіруге болады. Қазақ арасында жұрт жадында жатталған, сексендегі кәріден сегіздегі балаға дейін сүйіп тыңдайтын, тамсана айтылатын ертегілердің дені – аталған қорда сақталып, кейіннен заманауи кітаптар мен құрылғылар арқылы қайтадан оқырмандарына жол тартып отырды.

Толығырақ...

Құрметті оқырмандар!!! Бүгін Орталық ғылыми кітапхана қорына келіп түскен жаңа журналдар топтамасын назарларыңызға ұсынамыз! Кітап - біздің сарқылмас мол қазынамыз, рухани жан азығымыз! Білім дегеніміз - күш, күш дегеніміз - білім! Білім жолы даналық жолы! Кітапхана - ақыл мен білім ордасы! Білімнің қайнар бастауы болып саналатын кітап қорын сақтайтын, жинақтайтын, оны оқырманына жеткізетін қасиетті киелі орын кітапханамызға келіп тұрыңыздар!!!

                                

                           

 

 

 

 

 

Ұлыстың Ұлы күнінің қарсаңында көне қазыналарға бай Орталық ғылыми кітапхананың Сирек кітаптар мен қолжазбалар қорын ақтарып көрдік. Наурыз туралы жазылған бес-алты қолжазба қолымызға тиді. Ал, 1896 жылы шыққан «Китаб-е Қисса-и Науруз = كتاب قصة نوروز» ( ¬- Қазан : Б. Л. Домбровский баспаханасы, 1896. - 24 б. - Мәтін араб шрифтімен берілген. - Қисса екі бұлбұл бірге түптелген) атты кітапты зерделеп барып пікір айту керек. Себебі, кітап мазмұнынан жылдың басы – ұлыстың ұлы күні туралы сөздер бірден көзге шалынбай отыр. Сонымен, қолжазбалар арасынан Мәшһүр -Жүсіп Көпейұлы халық арасынан жинаған әдеби мұралардың ішінен мына табылған бір өлең мен Шәкәрім қажы Құдайбердіұлының «Наурыз айындағы өлеңдер» атты ақырыпқа үңілдік. Бұл екеуінен де ертерек жазылған, бірақ қолжазба қорына 1940 жылы тапсырылған «Наурыз көже туралы» жырдың да маңызы бөлек.

Біреуім екеу болып, мал қосылды,

Қорама жүзден ұлақ, қозы толды.

Ызғарлы, қыс-зымыстан,суық кетіп,

Аспаннан күн күлімдеп, шырай енді.

(1176 – Қолжазба, № 7) «Наурыз өлеңі», «Шал батасы»

Бозбала шығар бұрқырап,

Ақбөкендей сырқырап.

Құл құтылар құрықтан,

Күң құтылар сырықтан.

Кетік ыдыс, шөміштің,

Түтіні шығар бұрқырап.

Наурыз тойындағы өлеңдер (1088 – қолжазба, № 2), Шәкәрім қажы Құдайбердіұлы.

Шәкәрім осы секілді тағы да бірқанша көне өлеңдерді мысал келтіреді де, осы өлең жолдарында «наурыз» атауы емес, «ұлыс» атауы қолданыста екенін тиянақ етеді.

Бүгүн өзүм дош көрдүм,

Дошүмде бір қош көрдүм.

Бен өзімә жош көрдүм.

Науруз мәрхабат!

Ніндәй екән атасы,

Шыбар екән анасы,

Күзәл хұп қыз баласы,

Науруз мәрхабат!

«Китаб-е Қисса-и Науруз = كتاب قصة نوروز» (Қазан:Б. Л. Домбровский баспаханасы, 1896.)

Орталық ғылыми кітапхана сияқты тарихи жазбалары аса мол орындарды нысана етіп, мемлекеттік деңгейде ірі-ірі нысандар қолға алынып, өшкен сананы жаңғыртып, өткен тарихты қайталай түгендеуге талпыныс жасауымыз керек.

Ұлыс оң болсын!

                   

                       

 

 

Бүгін Орталық ғылыми кітапхана қоры құнды кітаптармен толықты.

"Картографические материалы по истории Казахстана XVIII-начало XX вв.: в контексте формирования государственных границ" атты кітаптың 3 данасын кітапхана қорына сыйлаған Галина Николаевна Ксенжик ханымға және "Молдағали Жолдыбайұлы Шығармалары" атты кітапты сыйлаған Жұбаева Орынай ханымға алғыс білдіреміз!

Кітапханаға келіп, қорымыздағы құнды кітаптармен жақынырақ таныса аласыздар.

 

 

                 

                

 

 

 

 

Халық жүрегінде әділдіктің, ерліктің бейнесінде терең ұялаған тұлға – Ер Едіге. Арысы адамзатқа берісі түгел түркіге ортақ мол рухани қазына жиналған Орталық ғылыми кітапхананың қолжазбалар қорында аса көп жазба деректер бар екені туралы бұдан бұрын да жазып келеміз. Қазақ пен ноғайға – алты алашқа ортақ ұлы тұлға ер Едіге жайында аталған қорымызда 17 дана қолжазба сақтаулы тұр. Ел тарихын түгендеуде ерекше орны бар аталған деректерді тәуелсіз елдің тұрғысынан қайта қарап зерттеу, өр рухты жыраулар жырының үлгісіндегі құнды мұраны заманауи тәсілдер арқылы жас ұрпақтың санасына сіңіру – шын мәнінде рухани жаңғыруға жетелейтін жол болары даусыз.

17 дана қолжазба төте жазу, латын әліпбиі және қазіргі қазақ жазуында жазылған. Бұдан сырт, 1927 жылы ғалым Қаныш Сәтбаев 20 беттік алғы сөз жазып баспадан шығарған «Едіге батыр» кітабы, 1922 жылы Әбубәкір Дибаев шығарған «Мырза Едіге» кітаптары Едігені зерттеуде алар орны ерекше. Едіге би, Едіге шешен, Ер Едіге, Едіге батыр әр қайсысы әр заманда жасаған басқа-басқа адамдар деген де айтылым бар. Біз пікірлердің алуан түрлілігіне баса назар аудармай, жұртшылыққа баба мұрасының төлнұсқаларын таныстыруды ғана көздейміз. Айта кетелік, аталған он екі қолжазбаның ішінде 1443 және 1307 нөмірлерімен сақталған бумалардың орны бөлек. Ал Едіге кім ?

Едіге би, Едіге Құтлу Набанұлы - 1352-1419 жылдар аралығында Қаратаудың теріскей бетіндегі Құмкент шаһарында туып, ғұмыр кешкен әйгілі би.

Есімі ел арасына кең тараған, тарихшылар еңбектерінде жиі аталады. Қазақ шежіресінде Едіге бидің үрім-бұтағы былайша таратылады. Маңғыт әулетінен Кұтлу Қабан (ел аңызы бойынша Бабай Түкті Шашты Әзіз) Едіге батыр. Едігеден Нұрадин, Қасым, Сайдалы, Марсұр. Марсұрдан Мұса, Жаңбыршы туады. Мұсаның он екі баласы болған деседі. Одан әрі Ағыс, Көгіс, Алшағыр, Смайыл, Шаһ - Мамай, Орақ, Орманбет би арғыннан шыққан кейінгі Орманбет би емес), Қарасай, т.т. "Әуелгі бабасы Әбу Бакр әл-Садық Разиалланың төрт ұлы бар еді. ...

Дерек осылай жалғаса береді. Азуын айға білеген Алтын орда қағанатында көш бастаған дана Едіге туралы ұзыннан-ұзақ жырды оқыған иә тыңдаған кісі өзгеше рухты күй кешеді. Ал, жұрт арасынан өткен ғасырда жиналған жазбаларға қарап, халық санасында ғұмыр кешкен Ер Едігенің ерлігі мен тапқырлықтарына тамсанбау мүмкін де емес. Еліміз тәуелсіздік алғалы осындай кесек мұраларды жұрт арасынан жинап әкеліп, ортақ қазынаға қосу ісі тоқтап қалды. Халық арасында құйма құлақ қарттармен бірге қаншама қазынамыз қара жердің астына көмілді екен?

Енді Сыпыра жыраудың замандасы деп шамаланған «Едіге батыр» жырында ер Едігенің өзі туралы айтатын сұлу тіркестерінің біріне назар салып, сөзімізді түйіндейік:

.........

Жалғыз да болсам кетермін,

Сәтемір ханға жетермін.

Сәтемір хан қол берсе,

Қыдыр Алда жол берсе,

Тілегімді мол берсе,

Қырқада біткен қырық адыр

Қырық басып жүрмесем.

Қырық күншілік шөліңе

Айдынды бұлақ салмасам.

Бұт сауырлы күреңше ат

Бұтқа тартып мінбесем.

Екі түгей торыша ат

Ылауға жайдақ ілмесем.

Алақаншық күндей боп,

Алды-артыңнан шықпасам.

Аш күзендей бүгіліп,

Аш бөрідей шумаңдап,

Ноғайлының ауыр жұрт,

Баяу жатқан қайран жұрт,

Шетіңнен қиқулап, ащы сүрен салмасам.

Есілдің екі жағы қызыл жар,

Аспадан суыт салмасам.

Ертістің басы қара дөң,

Екі айрысына қумасам.

Алтындап соққан ақ ордаң,

Күмістен соққан ақ есік,

Түсі суық шым болат

Есігіңді ұшыменен ашпасам.

Төрге төсек салмасам,

Төс арсынды сұлуыңды

Аямай төс астыма алмасам.

Керегеңді кертпесем,

Кертіп отын қылмасам.

Қос туырлығың тілмесем,

Тіліп тоқым қылмасам.

Тоқсан басты ақ ордаң

Тонамай ие болмасам.

Торылы жылқы тобышақ

Топтап жиып алмасам.

Қаныкейдей көріктіні,

Тінікейдей тектіңді

Ат көтіне міндірмесем.

Тегіннен-тегін олжа қылмасам,

Осы өшімді алмасам.

Дегеніме жетпесем,

Айтқанымды қылмасам.

Кешегі мен есіл ерді еңкейтіп,

Екі тізін жауыртып,

Кәмар белін ауыртып,

Ніл дариясының басында,

Құмкент қасында

Мені сонда Баба Түкті Шашты Әзіз атам

Тауып алып, Едіге деп қойған атың өтірік –

Күнінде Едіге атым құрысын!

Бабалар мұрасы түгенделіп, ұрпақ қазақы рухпен өркендеуі керек!

                  

                           

 

 

 

  Қайырлы күн құрметті оқырмандар! Бүгін сіздердің назарларыңызға Орталық ғылыми кітапхана қорына түскен жаңа басылымдардың виртуалдық көрмесін ұсынамыз.

 

                                                         

Ақан серінің Мәшһүр Жүсіппен айтысы туралы естіп пе едіңіз?

Тағдырдың тартуымен ілгерінді-кейінді алған жарларының екеуінің де аты-жөні Бәтима болғанын білесіз бе?

«Балқадиша» - ғашықтық тақырыптағы шығарма емес.

Ақанның айтыскер ақын болғанын, аз дегенде он ақынмен айтысқанын білесіз бе?

Ақанның дін туралы білетінің аса молдығын көрсететін туындылары бар.

«Ақан айтыпты» деген әзілге толы, анайы мазмұндағы қағытпа қалжыңдар мен қысқа өлеңдер көп...

Өткен апталардағы жазбамызда «Сал Біржаннан қалған сарқыт көп» деген тақырыппен, қазақтың Біржанына қатысты 33 қолжазбаның қорда бар екені туралы жазған едік. Асылдың сынығындай жауһар мұралар туралы ақпаратты оқығанда оқырманның таңданбасқа шарасы қалмады. Орталық ғылыми кітапхананың Сирек кітаптар мен қолжазбалар қорында өткен тарихты түгендеп, рухани қазынамызды зерттеп, кешегі бабалардан қалған баламасыз байлықты ұрпақтар жүрегіне сіңіргісі келетін ізденушіге неше түмен дәптер қолжазбалар мен жүз мыңға жуық сирек кітаптар рух беріп, шабыттандырып, ғылым жолындағы парасаттың биігіне көтерері даусыз. Осыған дейінгі жазбаларымызда әр апта сайын бүгінгі жұртымыздың жадынан өше бастаған тарихи деректерді ақпарат әлеміне көтеріп келе жатырмыз. Көзі шалып қалған көкірегі кең оқырмандардан, зиялы қауымнан талай жылы лепес алдық. Ендеше, елдің өз тізгіні өзінде болмаған өткен жүзжылдықтан бұрынғы ғасырларда өмір сүрген егей ерлер мен ерен тұлғалардың тағдыры қалай болды екен, оны білу – сіз бен бізге кесілмес шөре. Ал мұндай қымбатты ақпаратқа қол жеткізу үшін біздің аңдатпа жазбаларымызға сәт сайын назар аударып отырсаңыз, жоғымыз табылып, өшкеніміз жанары жаусыз.

Толығырақ...

  Nazarbaev 2017

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТҰҢҒЫШ ПРЕЗИДЕНТІ – ЕЛБАСЫ

ЖОЛДАУ


Tokayev 2019

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы

 

ҚР БҒМ ҒК "Ғылым ордасы" шжқ рмк бас директоры

Абубакирова Лейла Пернебайқызы

 


gylymorda embl 

banner


 
Бұқар жырау атындағы 
облыстық әдебиет және өнер музейі

logo

logo

 

 

Жаңалықтар

  • Әбу Насыр әл-Фараби 1150 жыл

         Орталық ғылыми кітапхананың сирек қорында сақталған әл-Фарабидің құнды мұралары.  

    Read More
  • Абай Құнанбайұлы - 175 жыл

      Виртуалды тақырыптық көрме (ВИДЕО)  

    Read More
  • Ел тарихындағы елеулі оқиғалар

    Ел тарихындағы елеулі оқиғалар        

    Read More
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11
  • 12
  • 13
  • 14
  • 15
  • 16
  • 17
  • 18
  • 19
  • 20
  • 21
  • 22
  • 23
  • 24
  • 25
  • 26
  • 27
  • 28
  • 29
  • 30
  • 31
  • 32