Menu

Құрметті оқырмандар! Орталық ғылыми кітапхана қорына осы аптада түскен жаңа журналдар топтамасымен таныс болыңыздар.

 

 

 

 

«Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасы 2020 жылдың 14 қазанында Кітапхана күніне орай «Ұлы тұлғалар» ғылыми-ғұмырнамалық сериясымен жарық көрген «Жандосов Ораз Қиқымұлы» атты жинақтың офлайн-онлайн тұсаукесерін өткізді.

«Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасының кітап қорында 6 миллионға жуық құжат бар, оның ішінде сирек басылымдар мен қолжазбалар ерекше орын алады. Аса рухани, материалдық құндылыққа ие бұл кітаптардың тарихи, ғылыми, мәдени мағынасы аса зор. Орталық ғылыми кітапхана қызметкерлері қордағы материалдарды сақтап, насихаттауда игілікті істер атқаруда. Солардың бірі «Ұлы тұлғалар» сериясымен белгілі тұлғалардың еңбектерін жинақ ретінде шығарылуы.Тұсаукесер рәсіміне белгілі ғалымдардың, қуғын-сүргінге ұшыраған ұлт зиялыларының ұрпақтары, тұлғатану саласының мамандары, баспасөз қызметкерлері қатысты.

Тұсаукесердің модераторы «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасының меңгерушісі Қаймақбаева Қарлығаш Ескендірқызы ашылу сөзін сөйлеп, қатысушыларды іс-шараның барысымен таныстырып өтті.

«Ғылым ордасы» РМК бас директордың міндетін уақытша атқарушы Сейдін Нұрлан Бақытжанұлы өз кезегінде құттықтау сөзін сөйлеп, конференцияның барысына сәттілік тіледі.

Конференцияға сонымен қатар, ҚР ҰҒА академигі, тарих ғылымдарының докторы профессор Әбжанов Хангелді Махмұтұлы, Ораз Жандосовтың ұлы Жандосов Әли Оразұлы, «Әділет» тарихи-ағарту қоғамы төрағасының орынбасары, тарих ғылымдарының кандидаты Қойшыбай Бейбіт Орынбекұлы, тарих ғылымдарының докторы, профессор Смағұлова Светлана Одепқызы, Ш.Ш. Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының аға ғылыми қызметкері Оразов Рашид Ешенұлы, тарих ғылымдарының кандидаты Өскенбай Қанат Зұлқарышұлы, тарих ғылымдарының кандидаты Атығаев Нұрлан Әділбекұлы, Алматы облысы жандосов ауылының тұрғаны, «Оқырман ауыл» жобасының жетекшісі Утегенова Азиза және тағы басқалары қатысты.

Шара аясында белгілі тұлғалар мен ғалымдарымыз аса көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, ұлт мәдениетінің жанашыры Ораз Жандосовтың өмірі мен шығармашылығын еске ала отырып, «Жандосов Ораз Қиқымұлы» жинағына оның XX ғасырдың 20-30 жылдары «Көмек», «Тілші», «Еңбекші қазақ», «Қызыл Қазақстан» сынды мерзімді басылымдарға жарияланған, бірақ бұған дейін жарық көрген кітаптарға енгізілмеген 25-тен аса мақалалары мен оның қызметіне қатысты құжаттық материалдар, естеліктер, фотосуреттер және ғылыми мақалаларын енгізіп, кітап ретінде басып шығарып, кітаптың оқырманға жетуіне жол ашты.

Жинақ негізінен 6 бөлімнен және ғалымдарымыздың, тарихшыларымыздың алғысөзінен тұрады. Бірінші бөліміне таңдамалы еңбектері кірсе, екінші бөлімі «Оразға арнау» деп аталады. Мұнда, Ораз Жандосовқа арналған Жамбыл Жабаев, Кенен Әзірбаев, Ғали Орманов, Тұманбай Молдағалиев, Асқар Оразақын, Жұмабек Шорманов секілді ақындарымыздың өлең жолдары,арнаулары енгізілді. Үшінші бөлімі, Ораз туралы естеліктер мен мақалалардан тұрады. Төртінші, бесінші бөлімдерінде Архив құжаттары мен ғұмырнамасы жазылған. Соңғы бөлімде қосымша материалдар, еңбектерінің хронологиялық көрсеткіші, әліпбилік және есімдік көрсеткіші берілген.

 

        

 

Іргелес тарихи көрші еліміз – Қытай екі мың жылдан бері әлем тарихын шып-шырғасын шығармай жазып келе жатқан ел. Кейбір елдерде 100 томдық еңбектер осы ғасырда ғана қолға алынып жатса, қытай халқы өткен мыңжылдықтарда неше жүз томдық, тіпті 1500 томдық желілес кітаптар жазған. Бір қызығы Қытай мұрағаттарында заманның небір қиын кезеңдерінен аман-есен өтіп, сары майдай сақталған бұл томдардың бәрінде тек қытай халқы мен қытай териториясының іші ғана қамтылмайды. Қайта төрткіл дүние түгел тілге алынады. Әсіресе, мың жылдар бойы көршілес қоныстанған қазақ халқының, түрік халықтарының өткені мен кеткені осы сарғайған томдардан табылады. Бұл айтқанымызға дәлел боларлық мұраларды біз шекара аспай-ақ еліміздегі Орталық ғылыми кітапханадан да таба аламыз. Кітапхананың Сирек кітаптар қорында аталған мұралардың жүзге жуық басылымы бар. Төменде біз қорымызда сақталғанн Көк түрік қағанатының тұсында жазылған бір еңбекті және Қазақ хандығы тұсында жазылған бір еңбекті таныстырамыз.

1. Туң Дян (通典Tōng diǎn)

Ду Юу. Туң Дян (Жалпы жарғы). 200 том. – Ханчжоу: Жыжиян литографиясы, 1896. 18.2×12.2cm

Туң Дян (Жалпы жарғы) – Қытайдың тарихи 10 жарғысының бірі. Таң дәуіріндегі тарихшы Ду Юу (杜佑, 735-812 жж.) бұл еңбегін 766-801 жж. 35 жылда жазып бітірген. Кітап жалпы 200 томнан тұрады. Кітапқа соған дейінгі дәуірлердегі қытай тарихындағы заң-жарғылардың қалыптасуы, даму үрдісі баяндалған. «Жалпы жарғының» 197-бумасында «Түрік 1» , 198-бумасында «Түрік 2», 199-бумасында «Түрік 3» баяндары бар. Онда Түріктердің салт-санасы, заң-жарғысы, саяси билік жүйесі мен қағандары туралы жіңішкелікпен жазылған. Еңбек 1307, 1368,, 1522, 1538, 1747, 1776 және 1896 жылы басылған. Бұл 1896 жылғы литографиялық басылымы.

2. Хуаңчау Туңдян (皇朝通典Huángcháo tōng diǎn)

Жи Хуаң, Лю Таң. Хуаңчау Туңдян (Патшалық жарғысы). 100 том. – Ханчжоу: Жыжиян литографиясы, Ханчжоу: Жыжиян литографиясы, 1882.

Хуаңчау Туңдян - Жи Хуаң (嵇璜, 1711-1794 жж.) және Лю Таң (刘墉, 1719-1805 жж.) қатарлылар жазып құрастырып, 1787 жылы баспадан шыққан 100 томдық тарихи еңбек. Еңбектің бастапқы аты Чиндиң Хуаңчау Туңдян (欽定皇朝通典Qīndìng huángcháo tōng diǎn) деп аталған. Хуаңчау Туңдян - Қытайдың тарихи 10 жарғысының бірі саналатын бұл еңбекте Қазақ хандығы мен Қазақ хандары туралы мәліметтер көп болумен қатар, қазақ хандығының сол кездегі картасы да қоса берілген. Еңбектің 1787, 1882, 1935 және 1958 жылдардағы нұсқалары бар. Бұл 1882 жылы Хаңжуда (杭州) шыққан литографиялық нұсқасы.

Біздің оқырман қауымға беріп отырған аңдатпамыздың өзінен де таң қаларлық мағұлмат алып отырғаныңыз даусыз. Демек бұл теңіздің тамшысы ғана. Алдағы уақытта Орталқ ғылыми кітапхана осы мұрағаттар туралы сіздерге тағы да бір қуанышты ақпаратты жариялауға асығып отыр. Қазақ қағанаттарының тарихи бет-бейнесіне көрші империялар қандай көзқараспен қарады екен, ол зерделенуге тиісті кесек тақырып.

 

                                          

 

 

 

 

ОРЫСТА БІРЕУ БОЛҒАН ПУШКИН АТТЫ,

ОҚЫҒАН, ӨЗІ ӨНЕРПАЗ МАҒРИПАТТЫ.

– Әсет Найманбайұлы

Жез таңдай, бұлбұл көмей Әсеттің Пушкин туралы дастан жазғанын біреу білсе біреу білмес. Әсет Найманбайұлының терме, толғау, өлең-жыр, айтыстарынан сырт жиырмадан астам қисса-дастаны бар. Кең тынысты, өткір тілді ақын шығыстық классикалық қисса-дастандарды, ертегілерді қайталай жырлау жағынан да оза шапқан жүйрік.

Орталық ғылыми кітапхананың Сирек кітаптар мен қолжазбалар қорында Әсет Найманбайұлының (1867-1922) әр жанрдағы шығармаларының 18 қолжазбасы бар (дәптер). Бұл жазбалар Әсеттің төл қолтаңбасы болмаса да, ақынның замандастары, шәкірттері, жырына іңкәр болған туған жұрты, кейінгі өнерпаздар қағаздан қағазға, ауыздан-ауызға таратып отырған нұсқалар еді.

Әсеттің мұраларын көп жинақтаған Б.Адамбаев құрастырған 1968 жылы «Жазушы» баспасынан шыққан «Әсет» атты кітап пен 2012 жылы «Ұлағат» баспасынан шыққан «Ә.Найманбайұлы шығармаларының толық жинағы» (екі том) қатарлы кітаптарда Әсет шығармалары біршама толық жинақталған. Алайда, біздің қорымызда сақталған Әсет мұралары мен аталған жинақтарда жарияланған шығармалар арасында айырмашылықтар кездеседі. Қалай деген күнде де ел арасынан жиналған осы 18 дәптерден тұратын қолжазбаның әсеттануда алар орны бөлек.

 

  

      

Қазаншының өз еркі қайдан құлақ шығарса.

Толығы: 

Қазаншының еркі бар,

Қайдан құлақ шығарса.

Тәңірінің еркі бар,

Тастан бұлақ шығарса.

Бір қарын майды бір құмалақ шірітеді

Толығы:

Жалғыз түскен құмалақ,

Бір қарын майды шірітеді.

Нәсілінде болса жамандық,

Ағайынды ірітеді.

Біз шынында мақалдардың жартысын ғана айтып жүрміз. Бұл туралы тіл зерттеуші ғалымдардың зерттеулерінен білуге болады. Ал, біз мұны сирек кітаптарды парақтап отырып онан ары тереңірек түсіндік. Бүгінгі таңда ұлы Абайдың әр өлең жолдары мақал-мәтелге айналып кеткені сияқты, қазіргі қолданыстағы мақал-мәтелдер де бір кезде әлдебір сөз сүлейлерінің айтқан төрт тармағы толық өлеңдері иә кемелді қанатты сөздері болуы мүмкін. Немесе бір тарихи оқиғаны бейнелейтін тұрақты тіркестер кейін келе қырланып, өңделіп, бүгінгі бізге мақал күйінде жеткен. Біздің бүгінгі жазбамызға түрткі болған жәдігер – Мейрам Ысқақұлы деген кісінің 1914 жылы Қазандағы Кәримовтар баспаханасынан шығарған «Қазақ мақалдары» атты 40 беттен тұратын шағын кітабы.

Кітапты оқып тырып, бұған дейін халықтық жырларда, жыраулардың туындыларында кездесетін өлеңдердің тармақтарын халық мақал деңгейіне дейін сіңіріп жібергеніне көзіміз жетті. Асанқайғы, Ақтамберді, Бұқар жыраулардың өлеңдеріндегі «Жар басына қонбаңыз», «Жал-құйрығы қаба деп...», «ағайының жамандап...» деп басталатын жырларының бірнешеуі мақал ретінде берілген.

Орталық ғылыми кітапхананың Сирек кітаптар мен қолжазбалар қорында сақталған шағын ғана кітапша қалай деген күнде де осыдан 106 жыл бұрынғы туған жұртымыздың сөз саптау өнерінен аз да болса хабар береді. Кітапхана қорында осы мақалдарды жинақтаушы Мейрам Ысқақұғлы туралы осы шағын кітабынан басқа деректер кездеспейді. Кітапта мақал жинаушы автор ретінде Ысқақ баласы Мейрам Ырсай деген толық аты-жөні бар жазарман туралы зерттеу жасаған дұрыс. Дегенмен, оқырманға аңдатпа ретінде берген алғысөзіне қарағанда аталған қалам иесінің де өз ортасының озық ойлы азаматтарының бірі болған байқалады.

Мақаланың толық нұсқасын Алты Алаш сайтынан оқи аласыз.

                          

 

Ұлы ақын Абайдың 175 жылдық мерейтойына арналған шаралар жалғасын табуда. Осы орайда 2020 жылдың 20 қазанындаҚазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитеті «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасы М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтымен бірлесе отырып, ұлы ақын Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойына арналған «Абай шығармашылығы әлемдік әдебиет пен мәдениет аясында» атты Халықаралық ғылыми-теориялық онлайн конференция өткізді. Конференцияға Қазақстан, Өзбекстан, Түркия, Қарашай-Шеркес Республикасы мемлекеттерінің ғалымдары мен ғылыми қызметкерлер және кітапхана саласының мамандары қатысты.

  Кіріспе сөзді «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасының меңгерушісі Қаймақбаева Қарлығаш Ескендірқызы мен М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты Абайтану және жаңа дәуір әдебиеті бөлімінің меңгерушісі, профессор Қорабай Серікқазы Сыбанбайұлы бастап берді. Ары қарай қатысушылар Ә.Науаи атындағы Өзбек тілі мен әдебиеті университетінің профессоры, филология ғылымының докторы Қазақбай Юлдашевтің, Хажы Байрам Вели университеті Түркітану кафедрасының доценті, доктор Doc.Dr.Cemile Kinaci-дің, Шығыс Қазақстан облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы директорының орынбасары Аязбаева Гүлмира Мұратқызының, У.Алиев атындағы Қарашай-Черкес мемлекеттік университеті Қарашай және ноғай  филологиясы кафедрасының профессоры, ф.ғ.д. Сүйінова Нәсіпханның, М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының ғылыми қызметкері, ф.ғ.к., доцент  Қыдыр Төрәлі Еділбайұлының,Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафтық музей-қорығы директорының ғылым ісі жөніндегі орынбасары Кашаку Гүлжанның,Құнанбай ұрпағыЫсқақова Нұргүлдің,«Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасы Ғылыми-библиография бөлімінің бастығы Игиликова Сымбат Игиликқызының, «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасы,Сирек кітаптар, қолжазбалар және ұлттық әдебиет бөлімінің қызметкері Әділет Ахметтіңұлы ақынның шығармалары мен ұлттық мұралары туралы баяндамалары тыңдалды. 

 

 

 

Өткен ғасыр басында ұлттың рухын сілкіндірген осы үш кітап болды. Орталық ғылыми кітапхананың Сирек кітаптар қорында осы қасиетті үш кітаптың да алғашқы басылым нұсқалары бар. Ендеше, біз бүгін қымбатты оқырманға осы үш кітап жөнінде айтамыз!

Көзіңді аш, оян қазақ, көтер басты,

Өткізбей қараңғыда бекер жасты.

Жер кетті, дін нашарлап, хал арам боп,

Қарағым, енді жату жарамас-ты.

Шын мәнінде бүгін біз ұлт көшбасшысы Міржақып Дулатұлының осы жалғыз шумақ өлеңінен басқа білеріміз аз. Әсілінде бұл бір шумақ өлең қайраткер ақынның «Оян қазақ» (1911, Уфа) атты кітабының титулына жазылған аңдатпа ғана еді. Яғни бұл шумақ ақынның ұлттық рухқа толы ұшан-теңіз шығармаларының бір тамшысы ғана. Ал, Міржақып Дулатұлы «Оян қазақты» шығарғаннан кейін ілгерінді-кейінді «Жатпа қазақ», «Тұр қазақ» атты екі кітап шығып, қазақ рухына серпіліс береді. Бұл үш кітап туралы М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының бас ғылыми қызметкері, филология ғылымдарының докторы, профессор Айгүл Ісімақова былай дейді:

«ХХ ғасырдың басында жарық көрген Міржақып Дулатұлының «Оян, қазақ!» (Орынбор, 1909), Байбатыр Ержанұлының «Тұр, қазақ!» (Қазан, 1914) және Әбілқасым Арғынидің «Жатпа, қазақ!» (Ташкент, 1917) кітаптарының жуырда қайта басылып шығуы – елеулі рухани оқиға.

100 жыл бұрын ұйқыда жатқан қазақ рухын тірілтуге тырысқан Міржақып Дулат­ұлының «Оян, қазағының» әсерімен «Тұр, қазақ!», «Жатпа, қазақ!» кітаптарының жазылуы тегін емес еді. Олардың құры­лымы, көтерер тақырыбы мен ішкі мазмұны «Оян, қазақтың» жалғасындай болып қабылданады. Көркемдік деңгейлері түрлі болғанымен, Байбатыр Ержанұлы мен Әбілқасым Арғынидің сөз саптауы, жазу мәнері мен ой орамдарындағы айшықтардың басты концепті бір еді. Ол – қазақтың санасын ояту. Кітаптың кіріспесінде ай­тылғандай, парсы әдебиетінің классигі Жәләләддин Руми «Ұй­қыда жатқан халықты ояту үшін бір адамның ояу болуы жеткілікті» деген екен. Өз заманынан озық туған ұландар елінің қамын жеп, қараңғы зұлматтан жарық нұрға алып шығуды көздеген. Қолдарына қару емес, қалам ұстап, халық­тың санасына сәуле себуге тырысқан. Міржақып, Байбатыр һәм Әбілқасым да надандық шеңгеліндегі жұртын «оян», «тұр», «жатпа» деп ұрандатып, оятуды қалады. Үш ақын да қоғамда қордаланып қалған ел, жер, дін, білім мәселелерін көтерді, жыр жолдарымен жар­қын болашаққа үндеді. Бүгін­гідей жаһандану заманында өзінің ұлттық қайнарлары мен құн­дылықтарына тереңірек үңілген бүгінгі ұрпақтың өткенге қайырылып көз тастауына бұл үш кітаптың да септесетіні анық».

Иә, аталып отырған үш кітап – әр қазақ үшін құнды жадыгер саналады. Оянайық, жатпайық, ойланайық!

Кітаптың түпнұсқасын төмендегі сілтемеден көре аласыз. Ал бұл кітаптардың қазіргі басылымын және М.Дулатұлы сияқты ұлт көшбасшыларының томдарын кітапханаға келіп пайдалана аласыз!

«Жатпа Қазақ»

http://nblib.library.kz/.../Omar%20Argyni.../1.html...

«Тұр Қазақ»

http://nblib.library.kz/.../Erjanov%20Baibatr.../1.html...

       

 

 

 

 

Құрметті оқырмандар назарларыңызға талантты ақын, Орталық ғылыми кітапхана, "Сирек кітаптар, қолжазбалар және ұлттық әдебиет" бөлімінің ғылыми қызметкері Әділет Ахметұлының Халық арнасында Салтанат Ізтілеу ханыммен болған "Шәкәрім мұраларындағы қолжазбалар сыры" атты сұхбатын ұсынамыз.

Сұхбат сілтемесі: https://youtu.be/SyyVPXf34K4

 

Кітапхана – ғасырлар бойы келе жатқан биік парасаттылық пен білімділіктің киелі ордасы. Ол оқырман мен кітап арасындағы алтын көпір. Ал кітап пен кітапхананың тіршілігіне жан беретін, ұлттық құндылықтар мен оқырмандар арасын жалғастырушы кітапханашылар. Олар бүгінде заманға сай күнделікті ақпарат ағынын оқырманға жетелеуші, кітапхананың бай қорын сақтаушы, насихаттаушы, атаулы күндер мен белгілі ақын-жазушылардың, ғалымдардың мерей тойларына арнап тақырыптық көрмелер ұйымдастырушы, оқырманның талап-тілегіне сай кеңес беруші, халық мүлкіне өмір бойы қамқор болып өтетін мамандық иелері. Осы атаулы күнге орай, «Ғылым ордасы» РМК Орталық ғылыми кітапханасының библиографиялық көрсеткіштерінен кітап көрмесі ұйымдастырылды. Көрмеге кітапхананың гранттық жобаларынан шыққан ғылыми еңбектер, «Ұлы тұлғалар» сериясы мен «Қазақстан және әлемдік қауымдастық» сериясы, кітапхана ісінің көрнекті қайраткерлері туралы еңбектер, Қазақстан ғалымдарының биобиблиографиялық көрсеткіштері қойылды.

15 kazan

 

  Nazarbaev 2017

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ТҰҢҒЫШ ПРЕЗИДЕНТІ – ЕЛБАСЫ

ЖОЛДАУ


Tokayev 2019

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ПРЕЗИДЕНТІ

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына Жолдауы


gylymorda embl 

banner


 
Бұқар жырау атындағы 
облыстық әдебиет және өнер музейі

logo

logo

 

 

Жаңалықтар

  • Әбу Насыр әл-Фараби 1150 жыл

         Орталық ғылыми кітапхананың сирек қорында сақталған әл-Фарабидің құнды мұралары.  

    Read More
  • Абай Құнанбайұлы - 175 жыл

      Виртуалды тақырыптық көрме (ВИДЕО)  

    Read More
  • Ел тарихындағы елеулі оқиғалар

    Ел тарихындағы елеулі оқиғалар        

    Read More
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
  • 8
  • 9
  • 10
  • 11